Waarom data governance in veel organisaties nog steeds niet werkt

In veel organisaties bestaat data governance al op papier. Er zijn rollen benoemd, modellen uitgewerkt, presentaties gemaakt en beleid vastgesteld. Toch blijft in de dagelijkse praktijk vaak dezelfde frustratie bestaan: onduidelijk eigenaarschap, discussies over definities, onvoldoende datakwaliteit en weinig echte sturing.

Dat roept een logische vraag op: als governance er al is, waarom werkt het dan niet?

Het antwoord is meestal simpel. Omdat data governance te vaak wordt ingericht als structuur, en te weinig als werkende praktijk.

Governance op papier is nog geen governance in de operatie

Veel governance-initiatieven starten goed. Er is urgentie, er komt aandacht vanuit management, er wordt een framework gekozen en er worden rollen en overlegstructuren ontworpen. Dat is op zichzelf waardevol. Maar daar gaat het vaak ook mis.

Want zodra governance vooral bestaat uit schema’s, RACI’s en beleid, zonder aansluiting op de dagelijkse realiteit van teams, ontstaat een papieren werkelijkheid.

Dan hoor je dingen als:

• “We hebben wel data owners, maar niemand weet wat dat concreet betekent.”

• “De definities staan ergens, maar niemand gebruikt ze.”

• “De governance board komt bijeen, maar besluiten landen niet in de operatie.”

• “Datakwaliteit is belangrijk, maar er voelt niemand echte verantwoordelijkheid.”

• “Business en IT kijken verschillend naar hetzelfde probleem.”

Op dat moment is governance geen stuurmechanisme, maar een theoretische laag bovenop bestaande complexiteit.

De kernvraag is niet: hebben we governance?

Maar: helpt governance ons echt beter sturen?

Goede data governance moet zichtbaar worden in het dagelijks werk. Niet alleen in beleid, maar in gedrag, keuzes en besluitvorming.

Je merkt dat governance werkt wanneer:

• verantwoordelijkheden helder zijn

• definities echt worden gebruikt

• issues sneller worden opgelost

• datakwaliteit bespreekbaar én bestuurbaar is

• escalaties niet blijven hangen

• business, IT en data teams elkaar beter vinden

• er minder discussie is over wat cijfers betekenen

• besluiten sneller genomen kunnen worden

Governance krijgt dus pas waarde als het helpt om de organisatie beter te laten functioneren.

Waarom governance vaak te complex wordt gemaakt

Een veelvoorkomende fout is dat governance te groot en te ingewikkeld wordt ontworpen. Er komen uitgebreide modellen, meerdere lagen van overleg, complete terminologieën en een veelheid aan rollen. Op papier lijkt dat volwassen. In de praktijk leidt het vaak tot traagheid en afstand.

Governance hoeft niet maximaal compleet te zijn om effectief te zijn. Het moet vooral duidelijk, werkbaar en relevant zijn.

De essentie is meestal verrassend eenvoudig:

• welke data is belangrijk?

• wie is waarvoor verantwoordelijk?

• welke definities zijn leidend?

• welke kwaliteitsproblemen hebben prioriteit?

• waar worden besluiten genomen?

• hoe zorgen we dat afspraken ook echt worden nagekomen?

Als een organisatie op die zes vragen geen praktisch antwoord heeft, dan helpt extra governance-complexiteit zelden.

Eigenaarschap is de spil

Misschien wel het belangrijkste element in werkende governance is eigenaarschap. En juist daar gaat het vaak mis.

Eigenaarschap betekent niet alleen dat iemand formeel “owner” heet. Het betekent dat er daadwerkelijk iemand is die:

• richting geeft

• besluiten neemt

• prioriteiten stelt

• knelpunten bespreekbaar maakt

• verantwoordelijkheid accepteert voor kwaliteit en gebruik

Zonder echt eigenaarschap blijft governance vrijblijvend. Dan worden problemen wel gesignaleerd, maar niet opgelost. Dan worden rollen wel benoemd, maar niet waargemaakt.

Werkende governance begint dus niet met organogrammen, maar met expliciete, gedragen verantwoordelijkheid.

Governance moet aansluiten op de taal van de business

Een tweede reden waarom governance vaak niet landt, is dat het te veel wordt gepresenteerd als een datafeestje. Terwijl de echte waarde juist ontstaat als governance aansluit op businessdoelen.

De business wil meestal geen governance. De business wil:

• betrouwbare stuurinformatie

• minder fouten

• duidelijkheid in rapportages

• betere besluitvorming

• minder risico

• meer grip op processen en prestaties

Daarom werkt governance pas echt als je het verbindt aan herkenbare organisatiedoelen. Niet praten over governance om governance, maar over:

• betere klantinformatie

• consistenter rapporteren

• minder herstelwerk

• sneller beslissen

• betere basis voor analytics en AI

Dan wordt governance relevant.

Klein beginnen werkt vaak beter dan breed uitrollen

Veel organisaties proberen governance in één keer organisatiebreed neer te zetten. Dat klinkt ambitieus, maar werkt vaak averechts. Het wordt groot, abstract en moeilijk vol te houden.

Wat meestal beter werkt, is klein en zichtbaar beginnen:

• kies een belangrijk datadomein

• benoem concrete eigenaren

• maak definities expliciet

• selecteer een paar kwaliteitsproblemen met echte impact

• richt besluitvorming eenvoudig in

• laat zien wat het oplevert

Succesvolle governance groeit zelden uit een theoretisch model. Het groeit uit vertrouwen, zichtbare resultaten en een aanpak die in de praktijk hanteerbaar blijkt.

Data governance en AI

Juist nu AI hoger op de agenda staat, wordt werkende governance belangrijker. AI vergroot namelijk de gevolgen van onduidelijkheid. Slechte definities, gebrekkige kwaliteit en onduidelijk eigenaarschap worden niet kleiner wanneer je modellen toevoegt. Ze worden groter.

Wie AI duurzaam wil inzetten, heeft governance nodig die al functioneert in de praktijk. Niet alleen om risico’s te beheersen, maar ook om snelheid en vertrouwen mogelijk te maken.

Tot slot

Data governance heeft pas waarde als het werkt waar het ertoe doet: in de dagelijkse praktijk van besluitvorming, samenwerking en uitvoering.

Niet het aantal rollen, modellen of overleggen bepaalt het succes. De echte vraag is of governance de organisatie helpt om duidelijker, sneller en betrouwbaarder met data om te gaan.

Daarom is de essentie van goede data governance niet: meer structuur.
De essentie is: werkbare structuur die gedrag, eigenaarschap en besluitvorming daadwerkelijk verbetert.

Of eenvoudiger gezegd:

Data governance werkt pas als mensen ermee kunnen werken.